SỨC MẠNH CỦA TƯ TƯỞNG (PHẦN II)

SỨC MẠNH CỦA TƯ TƯỞNG (PHẦN II)

 

Tư tưởng thường chỉ đạo mọi hành động, nhưng có những khi hành động đi ngược với tư tưởng: muốn nhưng không làm, làm mà không muốn, hoặc nửa muốn nửa không. Vì chưa đạt tới sự đồng nhất và hài hòa với chính mình nên ta cũng dễ mâu thuẫn với chính mình. Tuy nhiên, vẫn có những hỗ tương tích cực giữa tư tưởng và hành động, miễn ta muốn sống cao đẹp hơn. Vì thế, cứ phải bắt đầu lại, đặt tâm trí vào những điều cao hơn, bằng tấm lòng của Chúa.

 

1. Tác động hỗ tương giữa tư tưởng và hành động

Không phải chỉ có tư tưởng mới chỉ đạo hành động, mà hành động cũng ảnh hưởng ngược lại trên tư tưởng. Nhà tâm lý William James cho thấy: “Khi chúng ta định chế hành động, thì chúng ta có thể định chế tư tưởng một cách gián tiếp được”.

Ông cho thấy không thể dùng ý chí để thay đổi cảm xúc, nhưng khi thay đổi hành động thì cảm xúc cũng khác đi do tư tưởng đã chuyển hướng từ hành động. Ông còn xác minh thêm: “Khi mất sự vui vẻ mà muốn chuộc lại, thì chỉ cần tỏ ra một thái độ vui vẻ và hành động nói năng như là sự vui vẻ đã tới rồi vậy”.

Thật ra để hành động như vậy thì cũng đã có ước muốn trong tư tưởng. Có những trường hợp không thể vận dụng tư tưởng thì chuyển sang cách thế hành động.

 

2. Những tác hại của tư tưởng và hành động tiêu cực

Triết gia Epitète khuyên ta phải triệt để xua đuổi những tư tưởng xấu xa ra khỏi đầu óc, vì nó gây ra những căn bệnh nghiêm trọng về tinh thần. Nó còn là nguyên do của những bệnh tật thể lý. Ông nói: “Những bệnh này thường do người đau không biết làm cho đời sống của mình thích nghi với những vấn đề thực tế”.

Văn sĩ Montaigne cũng nói: “Loài người đau khổ do hoàn cảnh thì ít mà do ý niệm của mình về hoàn cảnh thì nhiều”. Ý niệm thay đổi thì tâm trạng sẽ đổi thay.

 

Có nhiều thứ bệnh ngặt nghèo không do vi khuẩn gây nên, nhưng do tư tưởng tiêu cực hoặc hành động đen tối tạo nên, làm thành những cảm xúc bất lợi như lo lắng, sợ sệt, buồn rầu, oán ghét... Theo Đông y, những cảm xúc hụt hẫng đó làm mất cân bằng trạng thái âm dương trong cơ thể nên sản sinh ra bệnh lý, và gây nên những tác hại khó lường: nóng nảy hại can, buồn giận hại tâm, lo lắng hại tỳ, chán nản hại phế, sợ sệt hại thận.

 

Theo Tây y cũng thế, qua nhiều cuộc khám nghiệm đã chứng minh rằng, khi giận dữ, độc tố từ các hạch nội tiết có thể chạy vào huyết quản. Do đó, số lượng của bạch huyết cầu có thể giảm sút một cách nhanh chóng, và khi quá thấp, nó có thể làm hại hệ thống miễn nhiễm của cơ thể. Tác giả một bài đang đăng trong tạp chí Life cũng cho thấy rằng: “Những bệnh về động mạch thường thấy nơi những người có tư tưởng thù hằn, ghen ghét. Nếu cứ như vậy nó sẽ trở thành bệnh kinh niên, và có thể bị suy nhược vĩnh viễn”. Như vậy, ghen ghét, thù hằn, tức giận, là do những tư tưởng đen tối, không những làm bại hoại đời sống tinh thần mà còn hủy hoại sự sống cơ thể.  

Nguyên nhân bệnh lý phát xuất từ đời sống tinh thần, nên phương thuốc trị liệu cũng phải bắt đầu từ việc cải thiện tinh thần, bằng việc chuyển đổi tư tưởng và cách thế hành động cho phù hợp với ước vọng chân chính của con tim mình. Hạnh phúc của ta không do ngoại vật, nhưng do tự thâm tâm. Tâm bị xáo trộn và bất an là do phản hồi tiêu cực của tư tưởng và hành động. Ngoại vật chỉ gây ảnh hưởng tác động, tâm thức mới giữ vai trò quyết định. Vì thế, tự mình trói buộc mình thì cũng phải tự mình tháo cởi cho mình. Tất cả mọi phương cách đều nhắm đến việc xoay trở tư tưởng và hành động mà thôi.

Thật ra, nói theo triết Đông, cũng chẳng có gì là ngoại vật, mà Vật đây có nghĩa là Tâm, bởi vì tâm hòa đồng giữa muôn vật. Vương Dương Minh đã lập luận như sau: “Thân chi chủ thể tiện thị tâm, tâm chi sở tại tiện thị ý, ý chi bản lý tiện thị tri, tri chi sở tại tiện thị vật” (chủ thể của thân là tâm, phát động của tâm là ý, bản thể của ý là trí, sở tại của trí là vật). Do đó mới có chủ trương: “Vô tâm ngoại chi vật” (không có vật nào ở ngoài tâm).

Như thế, muôn vật ở tại tâm ta (vạn vật giai bị ư ngã) và thiên lý cũng ở tại tâm ta (thiên lý tồn nhân tâm). Sở dĩ vật làm cho tâm bị dao động, bất an, là do ảo tưởng, thành kiến, bảo thủ, không phù hợp với thực tại hay chân lý của sự vật. Tâm bị động sẽ khiến toàn thân bị xáo trộn, và gây tác hại trên cơ thể qua hệ thống thần kinh, nặng nhẹ trên cơ quan nào, tùy theo cấp độ chấn động của các loại xúc cảm do tâm tưởng làm nên.

 

3. Tư tưởng và dục vọng

Dục vọng vẫn tiềm tàng trong tâm khảm của mỗi người, và nó tạo nên những đợt sóng ngầm làm thoái hóa tư tưởng và chao đảo cuộc sống tùy theo mức độ. Kitô giáo không chủ trương diệt dục, nhưng hướng nó sang mục tiêu khác, bằng cách sử dụng những kỹ thuật tu đức để nâng tâm hồn vượt lên trên khát vọng của xác thịt. Chủ yếu là lý trí làm chủ và hướng ý chí theo lương tâm. Làm chủ được tư tưởng là làm chủ được dục vọng. Thay vì ham mê những thỏa mãn thấp hèn thì ham muốn những điều cao cả. Điều khiển được tư tưởng như một phản xạ tự nhiên, thì dục vọng không còn đáng sợ.

Tất cả then chốt của vấn đề là tập trung và điều hướng tư tưởng. Dục vọng lôi ta xuống thì vẫn có những hình ảnh cao đẹp kéo ta lên. Cứ hướng tư tưởng đi lên ta sẽ cảm nhận được niềm vui tinh thần thật sâu lắng, và rồi sức mạnh của dục vọng được chuyển đổi thành sức mạnh của tư tưởng thuần khiết ; những ham mê tầm thường được chuyển đổi thành khát vọng thanh cao.

Hơn nữa, chính Chúa Giêsu đã hứa: “Một khi được giương cao lên khỏi mặt đất, tôi sẽ kéo mọi người lên với tôi.” (Ga 12, 32). Chúa vẫn làm điều Ngài hứa trong từng giây phút của đời ta. Ngài thật sự đang kéo ta lên, có điều ta đừng ghì xuống. Hãy ngước mắt và ngẩng đầu lên để nhận lãnh ơn Chúa cứu độ, nghĩa là để thấy những điều cao quí đang chờ đợi ta, đang được trao ban cho ta. Đừng cúi gầm xuống với những tư tưởng hèn kém. Cũng đừng ngó xuống để tiếc rẻ những mất mát, những lợi lộc tầm thường. Cứ phải nhìn lên, đặt tư tưởng của mình vào tư tưởng của Chúa, để thấy Chúa còn có những dự án cao đẹp cho đời ta. 

 

4. Bắt đầu lại từ chính mình

Hãy luôn xếp đặt lại tư tưởng của mình với tất cả niềm tin chiến thắng. Chiến thắng được chính mình thì sẽ chiến thắng được mọi sự. “Mưu sự tại nhân, thành sự tại Thiên” là lẽ bình thường, nhưng nếu “Mưu sự tại Thiên, thành sự tại nhân” mới là phi thường. Mọi cái do Trời bày ra, nhưng sử dụng cách nào để thành sự cho đời mình là do ta, vì “Kho trời chung mà vô tận của mình riêng”.

Cứ tự giúp mình rồi Trời sẽ giúp. Trời không hành động thay ta, nhưng hành động cùng với ta để thể hiện định mệnh tự do của ta. Cho dù số mệnh trước mắt có vẻ ngặt nghèo, nhưng khi tư tưởng được khai thông trong hướng tích cực và thiện hảo thì tinh thần sẽ phấn chấn và thanh thản. “Đức năng thắng số” hay“Nhân định thắng Thiên” là như thế. Thắng Thiên không phải là chế ngự được Trời, nhưng là am hiểu cơ Trời (Tri Mệnh) và sống am hợp với ý Trời (Thuận Thiên), biết làm chủ bản thân và vận mệnh của mình để vượt trên hoàn cảnh tự nhiên. Thực tế cho thấy có nhiều người trong cảnh lầm than, nhưng lúc nào họ cũng đầy bình an và hạnh phúc.

Cho dù có những tư tưởng sai lạc và những cám dỗ trệch hướng, nhưng ta cứ an nhiên bắt đầu lại từ chính mình để vượt lên chính mình. Khiêm tốn chấp nhận tình trạng của chính mình và vững bước đi lên là thái độ của người trưởng thành. Đó mới là tư tưởng chín chắn làm nền cho mọi tư tưởng tích cực để khai sáng cuộc đời ta.

 

5. Đặt tâm trí mình vào những điều cao hơn

Thật ra, không phải suy nghĩ khác đi thì tình trạng sẽ khác đi, nhưng trong suy nghĩ tích cực ta ổn định được tâm trí của mình, và tìm ra cách thế hiện diện tốt nhất cho đời mình. Mọi cái sẽ lần hồi thay đổi để ta sống phù hợp với nhịp điệu và tiến trình mà Thiên Chúa đang muốn thực hiện cách đẹp nhất cho ta trong tình yêu Ngài.

Hãy luôn tìm kiếm những điều thiện hảo và đặt tâm trí mình vào những điều cao hơn (x. Mt 6, 33), không thể ngụp lặn và dìm mình trong dòng sông tư tưởng đã khô cạn, chỉ còn lại bùn sình. Thánh Phaolô khuyên ta hãy biết hướng lòng đến những gì“là sự công chính, bình an và hoan lạc trong Thánh Thần” (Rm14, 17).

Hãy để cho tư tưởng ta bơi lội và được gột rửa trong dòng sông ân sủng của Thiên Chúa : dòng sông luôn tràn đầy sự thiện hảo và hương vị ngọt ngào thiêng liêng ; dòng sông luôn chuyển hóa và tái sinh vào sự sống mới cho những ai thực lòng khao khát, dám mở rộng tâm hồn và đường lối tư tưởng của mình, để vượt qua những lối suy nghĩ hạn hẹp và lề thói tầm thường đã bị cứng đọng.

Có những trắc trở và khó khăn dường như vượt sức ta ; có những hoàn cảnh éo le khiến ta cảm thấy như bó tay không thể làm gì hơn ; cũng có những oan trái và cay nghiệt khiến ta rúng động cả tâm can. Chúa thấy tất cả những điều đó, và qua những điều đó, một lần nữa, Ngài muốn gột rửa tinh trong quả tim và khối óc của ta. Ngài mời gọi ta biết vận dụng toàn thể nội lực của mình để vượt qua những rào cản vô hình đang vây bủa tư tưởng.

Dù có khi không khắc phục được tình trạng và hoàn cảnh theo ý muốn của mình, nhưng điều quan trọng là biết thanh thản đón nhận và kiên định trong tư tưởng. Giá trị cao cả của đời sống tinh thần là ở chỗ đó, ở ngay trong tình trạng mà Chúa muốn như vậy. Chính thánh Phaolô đã ba lần xin Chúa cho ông thoát khỏi nỗi khổ đang dằn vặt chính mình. Nhưng Chúa quả quyết với ông: “Ơn của Thầy đã đủ cho anh, vì sức mạnh của Thầy được biểu lộ trọn vẹn trong sự yếu đuối.” (2Cr 12, 8).

Thánh Phaolô nghĩ rằng Chúa muốn thế để ông khỏi tự mãn. Mầu nhiệm tình yêu Chúa thật lạ lùng, hiểu được như thế nên Phaolô càng thêm xác tín: “Thế nên tôi rất vui mừng và tự hào vì những yếu đuối của tôi, để sức mạnh của Đức Ki-tô ở mãi trong tôi.” (2Cr 12, 9). Kinh nghiệm sống với Chúa cho Phaolô biết cách suy nghĩ tích cực, dù không thoát được sự nhức nhối và không mạnh mẽ như mình mong muốn, nhưng ông “cảm thấy vui sướng khi mình yếu đuối... Vì khi tôi yếu, chính là lúc tôi mạnh.” (2Cr 12, 10). Ý hướng và cách thức tư duy của Thánh Phaolô thật tuyệt vời, nó giúp ta biết cách vận dụng tư tưởng để xây dựng cuộc đời mình một cách tốt nhất.

 

6. Bằng tấm lòng của Chúa

Sách Khôn Ngoan nói rằng: “Tư tưởng lóe lên từ nhịp đập của trái tim.” (Kn 2, 7). Với một tấm lòng rộng mở và bao dung, sẽ phát xuất những tư tưởng sáng ngời. Quen sống thân tình với Chúa, ta dần dần cảm nhận tấm lòng của Ngài. Tấm lòng của Chúa sẽ làm nên tấm lòng của ta, cho ta kinh nghiệm sống phù hợp với ý định tình yêu của Chúa mỗi ngày sâu rộng hơn. Thế là an vui và hạnh phúc phát sinh trong từng ngày.

Cho dù có những ngày đen tối, nhưng chính trong đêm tối ta mới thấy bầu trời đang tỏa rạng những ánh sao, thiên nhiên đang thì thầm, cảnh vật đang lên tiếng, vũ trụ đang lặng lẽ trở mình, như đang thúc đẩy và hỗ trợ cho sự chuyển mình của ta. Trong tâm tình đó, ta cảm thấy rộn rã một niềm vui mới, để bắt đầu một ngày mới, một cuộc sống mới trong ân sủng Chúa.

Bằng tấm lòng của Chúa, ta vững vàng trước mọi tình thế, bởi vì “Thiên Chúa làm cho mọi sự đều sinh lợi ích cho những ai yêu mến Người.” (Rm 8, 28). Tư tưởng đó phải được thấm nhuần trong trái tim ta, làm nên một niềm tin bất khuất, và biến thành sức mạnh vạn năng để có thể lay chuyển mọi sự trong quyền năng của Thiên Chúa. Sức mạnh của tư tưởng nằm trong sức mạnh của niềm tin. Hãy luôn tự nhủ mình như thánh Phaolô: “Với Đấng ban sức mạnh cho tôi, tôi chịu được hết.” (Pl 4,13).

Sức mạnh của Chúa nằm trong sự vận hành tư tưởng cách ngay chính, để làm chủ mọi hiện trạng, và thăng hoa mọi tình trạng. Tư tưởng của ta chứa đựng một sức mạnh kỳ diệu, để từ đó Thiên Chúa sẽ biến đổi đời sống và môi trường của ta.

 

Kết luận

Tư tưởng có thể thay đổi mọi sự, vì mọi sự bắt đầu bằng tư tưởng. Thay đổi như thế nào thì tùy ý hướng, nội dung và tính chất của tư tưởng. Tư tưởng mang đến hạnh phúc nhưng cũng mang lại bất hạnh. Tư tưởng là sức mạnh sáng tạo và biến đổi, nhưng cũng là sức mạnh phá hoại và hủy diệt. Bởi vậy, mỗi tư tưởng là mỗi sự cân nhắc và lựa chọn. Mỗi tư tưởng phải là mỗi khôn ngoan và “minh trí”.

Nhìn vũ trụ vạn vật, ta nhận ra Thiên Chúa là một nhà tư tưởng lỗi lạc vô song. Ngài đã sắp xếp và an bài mọi sự trong một trình tự chuyển biến đi lên, để mọi loài mọi vật theo cách thế của mình mà phát sinh và triển nở. Trên đường tiến hóa về Tinh Thần tột đỉnh là Đức Kitô, Thiên Chúa vẫn không ngừng sáng tạo trong tư tưởng của con người. Ngài đang qui hợp mọi tư tưởng tích cực nhất, sinh động nhất, cao đẹp nhất, để hình thành một trời mới đất mới cho một nhân loại mới. Trong đó, có bản thân ta đang phấn đấu từng giờ để vượt lên chính mình trong tư tưởng và đường nẻo của Chúa, hầu hoàn thành kế hoạch rất riêng cho cuộc đời ta, nhưng cũng rất chung cho mọi người.

 

Lời nguyện

Lạy Chúa!  

Mỗi khi tư tưởng con hướng về Chúa

là con cảm thấy vui dù cuộc đời có nhiều cái đáng buồn.

Mỗi khi con đặt tâm tư mình kề cận bên Chúa

là con cảm thấy được an ủi và ấm áp cõi lòng,

dù cuộc sống có nhiều đắng cay và cô đơn giá lạnh.

Ước chi mọi tư tưởng của đời sống con làm thành dòng suối

tuôn chảy liên tục bắt nguồn từ nơi Chúa,

để con được ở trong Chúa trong mọi tư tưởng của con.

Xin cho con đừng tìm kiếm gì khác

ngoài một mình Chúa trong mọi suy nghĩ của con,

thế là ấm êm và no thỏa hạnh phúc cho con rồi. Amen.

 

 

Lm. Thái Nguyên