HÀNH TRÌNH ĐỨC TIN | TỪ TÌM KIẾM ĐẾN TRƯỞNG THÀNH TRONG ĐỨC ÁI

Lm. Gs. Lê Ngọc Ngà, Gp. Cần Thơ

Đức tin Kitô giáo không phải chỉ là một tập hợp tín điều cần ghi nhớ, cũng không phải một truyền thống tôn giáo được tiếp nhận một cách thụ động. Đức tin, theo mạch Kinh Thánh và truyền thống Hội Thánh, là một hành trình (journey, itinéraire), nơi con người đáp lại sáng kiến của Thiên Chúa, Đấng luôn đi bước trước và mời gọi. Như Công Đồng Vaticanô II khẳng định, “con người chỉ có thể tin nhờ ơn Chúa Thánh Thần thúc đẩy và trợ giúp” (Dei Verbum, số 5). Như vậy, đức tin khởi đi từ ơn ban, nhưng lớn lên nhờ sự cộng tác tự do của người tín hữu trong suốt cuộc đời.

Truyền thống thần học Tây phương mô tả hành trình ấy bằng bốn chiều kích:
fides quaerens – đức tin đang tìm kiếm;       
fides quae creditur – đức tin học hỏi và đào sâu nội dung
fides probata – đức tin được thử luyện;        
fides caritate formata – đức tin được khuôn đúc bởi đức ái.

Bốn chiều kích này không diễn ra tuần tự như các “bậc” của chiếc thang, nhưng là bốn chuyển động liên tục của đời sống thiêng liêng. Chúng liên kết, nâng đỡ, và soi sáng lẫn nhau, đưa người tín hữu từ sự tìm kiếm ban đầu đến sự trưởng thành trong đức ái, mục tiêu của đời Kitô hữu (x. 1Cr 13,13).

Trong bối cảnh Hội Thánh Việt Nam hôm nay, với những thách đố về môi trường văn hóa, sự phân tán niềm tin, lối sống thực dụng và nhiều thử thách mục vụ, việc trình bày hành trình đức tin cách hệ thống không chỉ mang tính lý thuyết, nhưng còn là một phương pháp đồng hành thiêng liêng thực tiễn, giúp các tín hữu sống đức tin trưởng thành hơn.

I. Fides quaerens – Đức tin đang tìm kiếm

1. Nền tảng thần học

Từ ngữ fides quaerens được gợi lên từ tư tưởng của Thánh Anselmô (1033–1109): fides quaerens intellectum (đức tin đi tìm sự hiểu biết). Trong chiều kích mục vụ, cụm từ này được dùng rộng rãi để chỉ giai đoạn đức tin chớm nở, nơi con người bắt đầu khát khao tìm kiếm Thiên Chúa.

Theo giáo lý Hội Thánh, việc con người tìm kiếm Thiên Chúa trước hết là ơn Chúa thúc đẩy (gratia praeveniens). “Không ai đến được với Ta nếu Cha Ta không lôi kéo” (Ga 6,44). Như vậy, ước muốn tìm kiếm Thiên Chúa trong lòng người là dấu chỉ âm thầm của Thánh Thần đang hoạt động.

2. Đặc điểm

Giai đoạn fides quaerens mang các đặc tính sau:

– Khao khát siêu việt: con người đặt những câu hỏi mang tính hữu thể học – Tôi từ đâu đến? Cuộc đời có ý nghĩa gì? Tôi tìm hạnh phúc ở đâu?

– Sự đánh động nội tâm: Thiên Chúa gieo vào lòng một nhịp gọi nhẹ nhàng nhưng kiên trì.

– Cần sự đồng hành của Hội Thánh: ĐGH Phanxicô nhấn mạnh việc đồng hành là con đường để đưa con người đến gặp gỡ Đức Kitô (x. Evangelii Gaudium, số 169–173)

3. Minh họa mục vụ

Một sinh viên vô thần đặt câu hỏi về ý nghĩa cuộc sống sau cái chết của người bạn thân: đó là fides quaerens.

Một người trở lại sau nhiều năm xa cách Hội Thánh vì một biến cố đau thương: đó cũng là fides quaerens.

Một người cảm tình với đạo đên “gõ cửa nhà xứ” xin học đạo; một người dự tòng bước vào lớp giáo lý vì tò mò về Kitô giáo…thao thức ban đầu hay “khởi điểm” này là hạt giống ân sủng.

Những hoàn cảnh ấy cho thấy Thiên Chúa mở cửa trước, còn Hội Thánh được mời gọi chào đón, lắng nghe và kiên nhẫn.

II. Fides quae creditur – Đức tin học hỏi và đào sâu nội dung

1. Ý nghĩa thần học

Fides quae creditur nghĩa là “điều mà đức tin tin”. Đây là nội dung khách quan của đức tin: Kinh Thánh, tín điều, bí tích, luân lý và linh đạo được Hội Thánh gìn giữ và truyền lại qua Kho Tàng Đức Tin: Thánh Kinh, Thánh Truyền. Công Đồng Vaticanô II dạy: “Thiên Chúa muốn mạc khải chính mình và thông ban những chân lý cứu độ cho chúng ta” (Dei Verbum số 2).

Nếu fides quaerens là ơn đánh động, thì fides quae là việc được khai tâm và huấn luyện trong nội dung đức tin.

2. Nhu cầu đào luyện

Ngày nay, một trong những khủng hoảng lớn của Kitô hữu là “tin mà không biết mình tin gì”. Điều đó dẫn đến:

• dễ bị lôi kéo bởi trào lưu phi Kitô giáo hoặc mê tín,
• đức tin chỉ dựa cảm xúc,
• thiếu nền tảng để phân định trước những quan điểm sai lạc.

Vì thế, việc học hỏi giáo lý (Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo là bản trình bày hệ thống và chắc chắn toàn bộ kho tàng đức tin), bồi dưỡng thần học căn bản, học hỏi Kinh Thánh, tham gia các khóa chuyên đề… là điều cần thiết cho mọi tín hữu, không chỉ cho dự tòng hay giới trẻ.

3. Minh họa

Một người hiểu biết phụng vụ sẽ không “đòi linh mục đọc lễ thật nhanh, dâng lễ mau”, bởi họ biết Thánh Lễ là nguồn mạch đức tin.

Một bạn trẻ hiểu tín điều Ba Ngôi sẽ biết rằng Thiên Chúa không phải là một năng lượng vô ngã mơ hồ.

Một người trưởng thành trong giáo lý sẽ không rơi vào các giáo phái.

“Vô tri bất mộ” !

III. Fides probata – Đức tin được thử luyện

1. Nền tảng Kinh Thánh

Thánh Phêrô viết: “Đức tin anh em quý hơn vàng, vàng phải qua lửa thử; đức tin cũng phải qua thử thách” (1Pr 1,7).
Chính Thánh Phaolô cũng trải nghiệm rằng: “Khi tôi yếu, chính là lúc tôi mạnh” (2Cr 12,10).

Như vậy, fides probata là giai đoạn đức tin trưởng thành qua thử thách. Không có hành trình đức tin nào đi mà không qua đau khổ, đó là “đêm tối” thanh luyện, được mô tả trong truyền thống huyền nhiệm.

2. Ý nghĩa thần học

Qua thử thách: đức tin được giải thoát khỏi duy tình cảm; con người học tín thác vào Thiên Chúa nhiều hơn; sự trưởng thành nội tâm được hình thành. Bước đi trên đường thập giá.

Theo Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo, số 311 dạy: “Thiên Chúa không muốn sự dữ, nhưng Người cho phép sự dữ để đem lại điều tốt lớn hơn”.

3. Chứng tá của Hội Thánh Việt Nam

Hội Thánh Việt Nam là “vùng đất của fides probata”.

Các Thánh Tử Đạo Việt Nam là ví dụ điển hình. Họ không chạy trốn thử thách, nhưng chấp nhận hy sinh mạng sống trong lòng trung tín.

Trong đời sống thường ngày: một người mẹ kiên trì đức tin giữa gia đình chống đối; một người lao động sống lương thiện giữa áp lực tham nhũng; một bệnh nhân ung thư sống hiền hòa và phó thác, tất cả đều là “đức tin đã được tinh luyện”.

4. Minh họa mục vụ

Một gia đình mất việc, nhưng vẫn cùng nhau cầu nguyện và giữ lòng tin cậy.

Một linh mục phục vụ trong hoàn cảnh khó khăn nhưng vẫn trung thành sứ vụ.

Một thiếu nữ bị bạn bè chế giễu vì sống đức tin đó chính là “thử luyện”.

IV. Fides caritate formata – Đức tin được khuôn đúc bởi đức ái

1. Nền tảng thần học

Đây là đỉnh cao của hành trình đức tin. Thánh Phaolô nói rõ: “Trong Đức Kitô Giêsu, điều có giá trị là đức tin nhờ đức ái” (Gl 5,6). Thánh Tôma Aquinô khẳng định: “Đức tin không có đức ái thì chỉ là đức tin chết”.

Vậy, fides caritate formata nghĩa là đức tin trở nên sống động, trưởng thành, và hữu hiệu nhờ tình yêu thương.

2. Nội dung

Đức ái không chỉ là làm việc bác ái xã hội, mà còn: tinh thần hiệp thông trong cộng đoàn; lòng thương xót, kiên nhẫn, tha thứ; lựa chọn sống công bình và nhân văn trong đời thường; trở nên dấu chỉ của tình yêu Thiên Chúa cho thế giới.

“Điều quan trọng là đức tin hoạt động nhờ đức ái.” (Gl 5,6). Vậy:

– Đức tin chỉ thực sự “thành hình” khi được đúc bởi đức ái.

– Đức tin chỉ thực sự là nhân đức siêu nhiên trọn vẹn khi được đức ái làm cho sống động và hoàn hảo.

3. Minh họa

Một người dành thời gian chăm sóc cha mẹ già yếu, đó là fides caritate formata.

Một giáo dân dấn thân phục vụ giáo xứ với tinh thần khiêm nhường, đó là đức ái làm cho đức tin sống động.

Một người tha thứ kẻ xúc phạm mình, đó là dấu hiệu trưởng thành thiêng liêng.

Kết luận

Hành trình đức tin không bao giờ hoàn tất. Đó không phải một đường thẳng, nhưng là một vòng xoáy đi lên, mỗi ngày lại mới:

– tìm kiếm Thiên Chúa (fides quaerens),

– đào sâu điều mình tin (fides quae creditur),

– đón nhận thanh luyện (fides probata),

– và sống yêu thương cụ thể (fides caritate formata).

Điều này giúp đức tin không bị đông cứng thành ý niệm, nhưng trở thành một tiến trình hoán cải liên lỉ. “Xin cho con bắt đầu rồi lại bắt đầu”.

Trong sứ vụ rao giảng Tin Mừng tại Việt Nam hôm nay, mô hình bốn chiều kích này có thể trở thành kim chỉ nam cho việc đồng hành, huấn luyện đức tin và đời sống thiêng liêng của cộng đoàn. Một Hội Thánh trưởng thành trong đức tin là Hội Thánh biết tìm kiếm, học hỏi, chấp nhận thanh luyện và sống đức ái – để trở thành chứng nhân của Tin Mừng giữa thế giới.

Kính Trọng Thể Lễ Các Thánh Tử Đạo Việt Nam | 16/11/2025