THAO THỨC THI HÀNH SỨ VỤ THỜI CÔNG NGHỆ VÀ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO

(chút suy tư của người thi hành sứ vụ mục tử)

Thời đại kỹ thuật số đang đổi thay nhịp sống, tương quan và cách con người cảm nhận về nhau. Người mục tử hôm nay được mời gọi bước vào không gian mới ấy với trái tim khôn ngoan, tự do và thuộc trọn về Chúa. Công nghệ và trí tuệ nhân tạo là quà tặng của thời đại, nhưng cũng đòi hỏi sự phân định để không đánh mất căn tính của người được thánh hiến. Bài suy tư này không nhằm phê phán ai, nhưng khơi dậy thao thức chung: làm sao sống sứ vụ cách trọn vẹn, nhân bản và thiêng liêng trong một thế giới ngày càng ảo hóa.

1. Một thời đại mới mở ra: cơ hội và thách đố

Chúng ta đang sống trong thời 4.0, nơi truyền thông số trở thành “biên cương mới của truyền giáo” (x. Phaolô VI, Evangelii Nuntiandi, 20). Đó là cơ hội lớn cho việc loan báo Tin Mừng, đặc biệt cho giới trẻ.

Đức Thánh Cha Phanxicô nhắc: “Mạng xã hội là nơi gặp gỡ tuyệt vời, nhưng cũng có thể là nơi bản sắc bị ảo hóa.” (Christus Vivit, 86–88)

Công nghệ giúp mục tử hiện diện rộng hơn, nhưng cũng có thể làm suy yếu đời sống nội tâm nếu thiếu quân bình giữa việc phục vụ và nhu cầu được nhìn thấy.

2. Nguy cơ của đời sống mục tử thời kỹ thuật số

2.1. Cám dỗ tìm kiếm lời khen

Không gian mạng dễ khiến người phục vụ bị cuốn vào hình ảnh bản thân hơn là thực chất sứ vụ.

Một linh mục có thể chỉ định đăng hình thánh lễ, mục vụ… nhưng dần dần bị cuốn vào việc: xem bao nhiêu người like; đọc lại từng bình luận khen ngợi; chụp thêm vài góc độ đẹp để đăng cho “đều”.

Nhiều bạn trẻ kể rằng họ “follow cha A vì cha chụp hình đẹp”, nhưng lại không nhớ bài giảng Chúa nhật. Bạn trẻ khác vui vẻ “cha vừa đăng là con thả tim ngay, khích lệ, nhưng để từ từ con đọc !” Đó là dấu chỉ cho thấy người mục tử rất dễ rơi vào cái bẫy “vinh quang của người đời hơn vinh quang của Thiên Chúa” (Ga 12,43).

2.2. Xây dựng hình tượng thay vì thi hành sứ vụ

Có những trường hợp trang cá nhân của mục tử trở thành “portfolio hình ảnh”: ảnh concept, ảnh pose, ảnh chỉnh màu chuyên nghiệp, nhưng lại rất ít nội dung mục vụ thực chất.

Minh họa thực tế, không phê phán cá nhân: Có cha trẻ nổi tiếng TikTok vì các clip hài theo trend; giáo dân biết cha là “người hài hước”, nhưng không biết cha trông coi giáo xứ nào.

Có sơ được xem như “idol Công giáo” vì livestream dễ thương, nhưng phần chia sẻ đức tin rất mỏng và hiếm khi dẫn Lời Chúa.

Khi hình ảnh cá nhân có nhiều “điểm nhấn” hơn sứ vụ, căn tính linh mục bị che lấp, và người ta đến vì con người chứ không phải Đức Kitô.

2.3. Đánh mất chiều sâu thiêng liêng

Nội dung “nhanh, gọn, gây chú ý” rất dễ đánh đổi chiều sâu: Bài suy niệm bị rút gọn thành 30 giây; Kinh Thánh bị biến thành “quote đẹp” kèm nhạc nền; Việc truyền giáo bị đồng hóa với lượt view.

Một cha chia sẻ thật: “Hôm nào clip không đạt view mong muốn, con thấy chán nản cả ngày, con biết đó là dấu hiệu con đang sống sai hướng.”

Tương tác tăng không đồng nghĩa với đức tin tăng. Chúa không kêu gọi chúng ta “viral”, nhưng kêu gọi chúng ta tận tâm.

3. Những hệ lụy mục vụ rất thực tế

3.1. Căn tính mục tử suy yếu

Một số cha trẻ thú nhận: chỉnh video 2–3 tiếng, xem tương tác 1–2 tiếng, nhưng đọc Kinh Thánh lại không đủ 20 phút.  

Khi “thời gian online” nhiều hơn “thời gian trước Thánh Thể”, cán cân đời sống thiêng liêng đã lệch.

3.2. Cộng đoàn bị nhiễu loạn nhận thức

Có giáo dân nói: “Con thích cha đó lắm, cha quay clip đẹp và vui.” Nhưng khi hỏi cha ấy giảng gì Chúa nhật vừa rồi, họ… không nhớ.

Hình ảnh thay thế nội dung. Cảm xúc thay thế mạc khải.

“Có bạn trẻ nói vui: ‘Cha giảng trend lắm, toàn dùng từ TikTok’. Một lời khen nhưng cũng là lời nhắc: bài giảng không được đánh mất chiều sâu chỉ để hợp thị hiếu.”

3.3. Tâm hồn khô cạn

Tiếng vỗ tay ảo có sức gây nghiện thật sự.

Khi quen với sự chú ý online, ta dễ mất nhạy cảm với tiếng thì thầm của Thánh Thần Đấng chỉ đến trong thinh lặng.

Nền tảng mục vụ vẫn luôn là: cầu nguyện, thinh lặng trước Thánh Thể; phục vụ trong khiêm nhường.

4. Hướng đi mục vụ thời công nghệ & AI: phân định, quân bình và hiệp hành

4.1. Hiện diện có mục đích

Đăng ít nhưng có chiều sâu còn hơn đăng nhiều mà rỗng.

Sứ vụ truyền thông không phải “gây chú ý” nhưng là “gieo Lời” (Rm 10,17).

Ví dụ: Một cha dùng Facebook để đăng bài suy niệm Lời Chúa mỗi ngày, không chạy trend. Một sơ dùng mạng để giới thiệu hoạt động bác ái và mời gọi mọi người cùng chung tay.

4.2. Giữ căn tính mục tử

AI có thể: hỗ trợ tóm tắt sách (nhưng cũng phải đọc trước bản văn gốc và kiểm lại bảng tóm của AI);  gợi ý tìm ý tưởng suy tư, hỗ trợ mục vụ…Nhưng AI không bao giờ thay thế được: trái tim biết yêu thương, bàn tay xức dầu, lời cầu nguyện mục tử và  những giọt nước mắt khi đồng hành với người đau khổ.

Công nghệ là dụng cụ hỗ trợ việc phục vụ chứ không bao giờ là căn tính.

4.3. Hiệp hành giữa môi trường số

Có những nhóm giáo dân online được xây dựng rất tốt: nhóm cầu nguyện theo giờ; nhóm chia sẻ Kinh Thánh mỗi sáng; nhóm nâng đỡ những người trầm cảm; nhóm học hỏi đức tin theo chủ đề…Đó là minh chứng: môi trường số có thể là không gian hiệp hành nếu được định hướng đúng.

4.4. Trở về với cầu nguyện

Đời sống mục vụ online sẽ nuốt trọn đời sống thiêng liêng nếu không có thời khắc “ra khỏi đám đông ảo”. Chính Chúa Giêsu cũng “lui vào nơi thanh vắng để cầu nguyện” (Mc 1,35).

Người mục tử càng cần những phút giây đứng trước Thánh Thể không có điện thoại bên cạnh.

5. Các định hướng đào tạo cần thiết thời AI

5.1. Đào tạo nhân bản

Trung thực với chính mình và với Chúa. Không đạo văn: không lấy nội dung từ AI rồi nhận là của mình. Nhân bản thật là nền của mục vụ thật.

5.2. Đào tạo trí thức

Đọc sách giấy để nuôi trí tuệ sâu. Dùng AI như tham khảo, nhưng phải kiểm chứng bằng học thuật và giáo huấn Hội Thánh. Không biến thần học thành “mì gói 3 phút.” Luôn xác thực nguồn tham khảo.

5.3. Đào tạo mục vụ

Nuôi dưỡng thao thức tông đồ từ đời sống cầu nguyện. Sống “sentire cum Ecclesia”: cảm, nghĩ và yêu với Hội Thánh, không chạy theo thị hiếu mạng. Định hướng mục vụ phù hợp với môi trường cụ thể.

5.4. Đào tạo thiêng liêng

Thiết lập Giờ Thinh Lặng Tuyệt Đối mỗi ngày: không mạng, không điện thoại, không xử lý công việc. Chỉ có Lời Chúa, Thánh Thể và các linh hồn.

5.5. Đào tạo truyền thông Kitô giáo

Tôn trọng sự thật; không giật tít; không câu view; không xúc phạm ai.

Mạng xã hội là phương tiện và cơ hội loan báo Tin Mừng, không phải sàn diễn. Nơi Lời Chúa có thể công bố, Lời Sự Thật được loan báo. “miễn Đức Kitô được rao giảng” (Pl 1, 18).

 

Kết luận: sống sứ vụ giữa thế giới ảo với trái tim thật

Công nghệ và AI là quà tặng, nếu được sử dụng cách khôn ngoan, phân định và khiêm tốn. Người mục tử thời đại mới không cần tỏa sáng như “ngôi sao mạng”, mà được mời gọi trở nên ngọn đèn nhỏ nhưng thật, dẫn con người đến Ánh Sáng của Đức Kitô.

Hiện diện trên mạng, nhưng trái tim thuộc về Chúa.
Hoạt động online, nhưng căn tính mục tử không thay đổi.
Sống trong thế giới ảo, nhưng sứ vụ luôn thật.

Lời cầu nguyện cho người thi hành sứ vụ thời AI

Lạy Chúa Giêsu, Mục Tử Nhân Lành,
xin gìn giữ con khi bước vào thế giới truyền thông đầy mê hoặc.
Xin cho con dùng công nghệ như khí cụ loan báo Tin Mừng,
chứ không biến nó thành nơi tìm kiếm bản thân.

Xin giữ trái tim con khỏi mọi cám dỗ hư danh,
để con trung thành với Thánh Giá và đoàn chiên Chúa trao.
Xin ban cho con ơn phân định trong thời đại trí tuệ nhân tạo,
biết chọn điều dẫn đến sự sống và trung tín với căn tính của con.

Xin giúp con trở về với cầu nguyện mỗi ngày,
để con thuộc về Chúa và sử dụng đúng mức các phương tiện Chúa trao.
Amen.

Viết tặng học trò, Trưởng ban Truyền Thông GP, nhân ngày 20/11.

Lm. Gs. Lê Ngọc Ngà, GPCT