THANH SẠCH VÀ Ô UẾ | Thứ Tư tuần V Thường niên | Mc 7,14–23

Sau khi vạch trần lối sống giả hình của nhóm Pharisêu – những người đặt nặng các nghi thức thanh tẩy bên ngoài – Đức Giêsu đi thêm một bước quyết liệt hơn: Người không chỉ phê phán việc lẫn lộn giữa hình thức và bản chất, mà còn đảo ngược toàn bộ quan niệm lâu đời về thanh sạch và ô uế. Trước đám đông, Người công khai tuyên bố một nguyên tắc mang tính nền tảng cho đời sống đức tin: ô uế không đến từ bên ngoài con người, nhưng phát xuất từ bên trong lòng người.

“Không có gì từ bên ngoài vào trong con người lại có thể làm cho người ấy ra ô uế; chỉ có cái từ con người xuất ra mới làm cho con người ra ô uế” (Mc 7,15). Đây không chỉ là một lời dạy luân lý, mà là một cuộc cách mạng trong cách hiểu về mối tương quan giữa con người và Thiên Chúa.

1. Từ thanh sạch nghi thức đến thanh sạch nội tâm

Đối với người Do Thái thời Đức Giêsu, vấn đề thanh sạch gắn liền với luật Lêvi. Chương 11 của sách Lêvi liệt kê chi tiết những con vật được phép và không được phép ăn, coi đó như tiêu chuẩn phân định người thuộc về dân thánh. Việc giữ luật ăn uống không chỉ mang tính tôn giáo, mà còn là dấu chỉ căn tính và lòng trung thành với giao ước.

Chính vì thế, lời khẳng định của Đức Giêsu rằng “chẳng có vật gì từ ngoài vào có thể làm cho người ta ra ô uế” đã gây chấn động mạnh. Nó không chỉ thách thức một tập tục, mà động chạm đến cả một hệ thống tư duy tôn giáo đã ăn sâu qua nhiều thế hệ. Điều này giải thích vì sao lập trường ấy từng dẫn đến những cuộc bách hại đẫm máu dưới thời Macabêô, khi nhiều người Do Thái thà chết chứ không chịu ăn thịt heo (x. 1 Mcb 1,62–63).

Tuy nhiên, Đức Giêsu không phủ nhận giá trị của Lề Luật. Người đưa Lề Luật trở về đúng mục đích của nó: phục vụ sự sống và hoán cải con tim, chứ không phải thay thế lương tâm con người.

2. Cội rễ của sự ô uế: lòng người

Thay cho một danh sách dài những điều cấm kỵ bên ngoài, Đức Giêsu đưa ra một bản liệt kê khác, ngắn gọn nhưng thẳng thắn, xoáy vào tận căn nguyên của sự dữ: “Vì từ bên trong, từ lòng người, phát xuất những ý định xấu: tà dâm, trộm cắp, giết người, ngoại tình, tham lam, độc ác, xảo trá, trác táng, ganh tỵ, phỉ báng, kiêu ngạo, ngông cuồng. Tất cả những điều xấu xa đó đều từ bên trong xuất ra và làm cho con người ra ô uế” (Mc 7,21–23).

Ở đây, Đức Giêsu đặt trung tâm của đời sống đạo không phải nơi bàn tay, miệng lưỡi hay chén đĩa, mà nơi trái tim – nơi phát sinh ý định, lựa chọn và hành động. Một đời sống đạo chỉ chăm chút hình thức bên ngoài nhưng bỏ quên việc thanh luyện nội tâm thì sớm muộn cũng rơi vào giả hình và tự mãn.

3. Hành trình hoán cải của Hội Thánh sơ khai

Quan niệm mới mẻ này không được tiếp nhận ngay lập tức, ngay cả trong Giáo Hội sơ khai. Các Kitô hữu gốc Do Thái vẫn còn mang nặng não trạng cũ, và đã từng yêu cầu các tín hữu gốc ngoại giáo phải tuân giữ một số luật ăn uống để “giữ hòa khí”.

Sách Công Vụ Tông Đồ thuật lại thị kiến của thánh Phêrô: một tấm khăn lớn từ trời buông xuống, trong đó có đủ loại thú vật bị coi là ô uế, và tiếng phán bảo ông hãy giết mà ăn. Phản xạ đầu tiên của Phêrô là từ chối: “Lạy Chúa, không thể được, vì chưa bao giờ con ăn vật gì ô uế hay không thanh sạch” (Cv 10,14). Nhưng tiếng phán lại vang lên: “Những gì Thiên Chúa đã tuyên bố là thanh sạch, thì ngươi đừng gọi là ô uế” (Cv 10,15).

Thị kiến ấy không chỉ nói về thức ăn, mà mở ra một chân trời mới: đón nhận dân ngoại như những người được Thiên Chúa yêu thương và kêu gọi, không bị loại trừ vì nguồn gốc, văn hóa hay truyền thống.

4. Thanh sạch và phẩm giá con người

Từ giáo huấn của Đức Giêsu, một nguyên tắc nền tảng được xác lập: con người không thể bị đánh giá dựa trên mầu da, sắc tộc, ngôn ngữ, giai cấp hay những hình thức bên ngoài. Điều Thiên Chúa nhìn đến là tâm ý và những hành vi phát xuất từ tâm ý ấy.

Chính vì thế, Kitô giáo mang chiều kích phổ quát: không kỳ thị, không loại trừ, không đóng khung sự thánh thiện trong những ranh giới văn hóa hay nghi thức. Giáo Hội được gọi là Công Giáo vì được sai đến với mọi người, chứ không phải chỉ với một nhóm “thanh sạch” theo tiêu chuẩn con người.

5. Lời cảnh tỉnh cho đời sống Kitô hữu hôm nay

Lời Chúa hôm nay cũng là một cảnh báo rất thời sự. Sống giữa thế gian, người Kitô hữu dễ bị cuốn theo những tiêu chuẩn bên ngoài: hình ảnh đạo đức, vị thế xã hội, uy tín tôn giáo. Có thể bên ngoài rất chỉnh tề, rất “đúng luật”, nhưng bên trong lại chất chứa tham lam, ích kỷ, ganh tỵ và kiêu ngạo.

Ngay trong đời sống Giáo Hội, không thiếu những hình thức đẹp đẽ, những cơ cấu cần thiết, nhưng nếu động cơ đã lệch lạc và con tim không còn ngay chính, thì tất cả trở nên trống rỗng. Thanh sạch đích thực không phải là che giấu sự xấu xa bằng lớp vỏ đạo mạo, mà là để Lời Chúa soi chiếu, thanh luyện và hoán cải từ bên trong.

Xin cho mỗi người biết can đảm đi vào hành trình khó khăn nhưng cần thiết ấy: thanh luyện lòng mình, để những gì xuất ra từ đời sống chúng ta thực sự là ánh sáng, chứ không phải là thứ gây ô uế cho người khác.

Lm. Thái Nguyên